00:00Samantala ngayong buwan na Agosto ay pinagdiriwang natin ang buwan ng kasaysayan.
00:04At kapag kasaysayan ang pinag-uusapan, hindi lang mga makasaysayan lugar at personalidad ang ating babalikan.
00:11Maging ang ating mga pagkain ay may mga kwento ring sumasalamin sa kultura at tradisyon.
00:17Let's all watch this!
00:20Tuwing Agosto, ginugunitan natin ang buwan ng kasaysayan,
00:24isang pagkakataon para pahalagahan ang kultura at pamanang humubog sa pagkakakilanlan ng mga Pilipino.
00:31Kaugnay nito, tutuklasin natin ang isa sa mahalagang bahagi ng kasaysayan,
00:37ang Filipino Food Heritage.
00:39Meet John Sherwin Felix, na mas kilala bilang Lokalpedia,
00:43isang content creator at Filipino Food Heritage Advocate na nagbabahagi ng mga kwento sa likod ng mga pagkain Pinoy.
00:51Nakatikin na bahay nitong subsabidukong isang bulaklak na kinakain as gulay.
00:56This is Lokalpedia and I document Philippine Ingredients.
00:59Paano nga ba naging salamin ng ating kasaysayan ang mga pagkain Pilipino?
01:05Get ready to discover the taste of our history.
01:07Dito lang sa Rise and Shine Pilipinas.
01:14At para mas makilala pang mayamang food heritage ng ating bansa
01:17at ang mga kwentong nasa likod ng ating mga lokal na sangkap,
01:21mga kasama natin ang Filipino Food Heritage Advocate, John Sherwin Felix.
01:25Good morning, John.
01:26Hello, good morning po.
01:27Welcome to the program, John.
01:29We heard na during the pandemic mo, sinimulaan ang iyong pag-document
01:33ng Filipino ingredients and food traditions.
01:36So we want to know, ano ba nag-inspire sa iyo para simulan ang Lokalpedia?
01:42Ano yan, noong pandemic actually nag-start,
01:45and then doon ko na-realize, noong na-stuck tayo sa mga bahay,
01:48na marami pala tayong mga ingredients na hindi natin kilala,
01:52na hindi nabibenta masyado, hindi napapansin,
01:55pero parte ng kultura natin at kasaysayan.
01:58So doon ako sa Occidental Mindoro, kasi pandemic nga,
02:01doon ako nag-document, sinulat ko,
02:03and then I took photographs ng mga kakaibang mga sangkap,
02:07and then yung na-leave yung pandemic,
02:09doon ako nag-document around the Philippines.
02:11Okay, ano yung mga ingredients na yan na sinasabi mo?
02:14Or for example, if, pamilya po ba kayo sa kalumpit?
02:18Kalumpit pa?
02:19Alam po, bayan sa ano yun?
02:20Oo, kalumpit yan, bayan yan.
02:22Alam lang natin, bayan siya sa Bulacan,
02:24but ang kalumpit ay isang prutas na native
02:27na pwede mo gawing jam, pwede mong gawing,
02:30laging sa ice candy.
02:31Ang galing.
02:32Kung kaso, hindi na siya madalas nakikita.
02:34Okay.
02:34Or for example, may mga, ano ba bang ingredients na yan?
02:37Sa gubat yan?
02:37Or pwede yung i-plant yan sa loob na,
02:40sa tikagang bahay na?
02:40Pwede siya, pwede siya sa urban setting na ano.
02:43Okay, what else?
02:45Gusto namin matuto ng mga,
02:46sige, ano ba gusto nyo?
02:47Bocabs mo dyan sa local media.
02:49Ano pa ba?
02:50Ibat-ibang uri ng kabute.
02:52Like, for example, may mga,
02:54sa cordillera, may meron silang mga importanteng,
02:57ang tawag nila damayan,
02:58ang kanilang collective term for kabute.
03:00Merong kabuting maanghang, edible ha?
03:03Talagang kinakain,
03:04tinatawag na dalakan,
03:05merong dilaw na kabute,
03:07hindi siya poisonous ng dilaw.
03:09And then, for example,
03:10let's say, sa consumption ng insect,
03:12marami na akong...
03:13Insect?
03:13Yes.
03:14May mga nakain akong mga,
03:17anak ng pukyutan,
03:18itlog ng antik.
03:19Itlog ng antik.
03:21Ano pa ba?
03:22Salagubang, abal-abal.
03:23Salagubang?
03:24Oh, yes.
03:25Salagubang nakain pala yun.
03:26Okay.
03:26Tagas na po ba kayo?
03:27Batangas.
03:28Batangas.
03:28For example, nandiyan ang tawilis.
03:30Ay, masal pa ang tawilis?
03:32Pakaskas.
03:32Pamilya po kayo sa pakaskas.
03:34Pakaskas.
03:34Okay.
03:34Buri pa ang sugar.
03:36Pakaskas.
03:37Pakaskas.
03:38Pakaskas.
03:38From East La Verde.
03:39Kayo po, taga saan?
03:40Kalookan.
03:41Ay, muna ko medyo, ano na.
03:42Hindi, iba-ibang pinahanap sa amin eh.
03:46So, yun po.
03:47Hindi, pwede nun sa mga estera.
03:48Baka yung makita ka mga bagong species.
03:50Baka yung mga isekta dyan.
03:50O, pwede naman.
03:51Meron ano, mga crocodiles nandun.
03:53Ay, mali, mali, walang ganun.
03:55Okay.
03:56Well, syempre, diba,
03:57sa pag-iikot mo sa iba't ibang bahagi ng Pilipinas,
04:00meron na yung dinitawag na biocultural assets, no?
04:03Yung mga ingredients,
04:04o yung mga klase na mga ingat,
04:07yung mga yaman na meron tayo dito sa ating bansa,
04:10or mga natural resources natin.
04:12So far,
04:12ilang communities,
04:14local ingredients,
04:15o food traditions na ang na-document mo?
04:17Actually, hindi na ako nagbibilang.
04:19So, kasi hundreds,
04:20libon na, libon na na...
04:21If you're going to check your content online?
04:24Kunti lang yung tip of the iceberg lang yun.
04:26Kasi,
04:26yung localpedia kasi,
04:28isa local encyclopedia.
04:30Okay.
04:30Sa back rooms na yun,
04:33maraming records.
04:34Kasi it's really a project,
04:35a research project,
04:36kung saan,
04:37isulat lahat ng mga pwedeng kainin dito sa Pilipinas.
04:40Dati nag-start ako sa mga rare lang.
04:42And then even the common ones na,
04:44kailangan natin i-documento yung mga pagkain natin.
04:48I think,
04:49when it comes to provinces,
04:50almost like,
04:50siguro 80% na na,
04:52probinsya na puntahan ko.
04:53Talaga?
04:54From Batanes hanggang tawi-tawi.
04:56Travel with a purpose, man.
04:57Correct.
04:57At saka,
04:58busog ka pa.
04:59Yes.
05:00Nakakatawa yung mga pina-flash
05:01ng mga food traditions.
05:02Yes.
05:03Nakakatakam siya, ha?
05:05So, if you are to recommend,
05:06siguro,
05:06a dish yan,
05:07na parang,
05:08nandun yung mga iba't ibang mga sangkap
05:10na sinasabi mo,
05:11meron ka ba may recommend
05:12that's mga ingredients,
05:13recipe, kumbaga?
05:14Hala,
05:15ang dami.
05:16Ang dami.
05:17Pwede ba talitutuin?
05:18Yan.
05:19For example,
05:21kung taga-late kayo,
05:22ito yung punta.
05:23Alam nyo yung pako,
05:24salad na,
05:25para gulay,
05:26promo tayo ng gulay.
05:27Masarap yan.
05:27So, yung pako,
05:28sa late,
05:28may tiyatawag silang dish
05:30na kinarabong pako.
05:31Okay.
05:31So, ang gagawin nila muna,
05:33yung grated coconut,
05:34gagawin nilang bilog,
05:35tapos tatalihan nila ng tali.
05:38So, parang magiging bola siya.
05:39Tapos, iiihaw yun,
05:41kasi talaga magiging itim siya,
05:42yung labas.
05:43And then,
05:44tatanggal mo yung tali,
05:45din ihalo mo yung pako,
05:46lalagay mo yung suka,
05:48gagawin mong salad.
05:49Alam ko kasi,
05:50lugar din yan sa may hila
05:51at saka sa ubando bulakan.
05:53Oh, yun.
05:54Galing, no?
05:54Dari palang ibig sabihin
05:55ng mga salitang
05:56hindi natin alam na
05:56karang natin lugar lamang.
05:58Eh, pwede palang pagkain.
05:59Dino pala?
06:00Well, we always say
06:01that food tells a story
06:02para sa'yo.
06:05Paano ba naging salamin
06:06ng ating kasaysayan
06:08at Filipino identity
06:09itong ating mga pagkain?
06:11Siguro hindi natin kasi
06:12masyado naiisip
06:13kung gano'ng kaimportante
06:14yung pagkain sa Pilipino.
06:16It's actually part of our core,
06:17our identity.
06:20Pag nanganganak,
06:21may pagkain,
06:21pagkasal,
06:22birthday,
06:23even hanggang sa kamatayan,
06:25pati pa rin ang pagkain.
06:27And food is a reflection
06:28of our environment,
06:29kung ano meron tayo sa paligid,
06:31and also our history
06:32and our identity.
06:34So kapag ang pagkain,
06:35nawala yan,
06:36kunwari may mga pagkain
06:37na traditional,
06:38tapos biglang hindi na natin nakain
06:40dahil ibang yung diet natin,
06:42nasira yung pinanggagalingan
06:43nung pinagkukuhaan
06:44ng pagkain
06:45o nawala na yung knowledge
06:46sa paggawa nito,
06:47ang laking parte
06:48ng ating pagkakilanlan
06:50na wala na din.
06:51For example,
06:52ikaw isang batanggenyo
06:54kapag nawala yung tawilis,
06:56isa-isahang endemic
06:58na sardinas
06:59na matatagpuan lang
07:01sa tubig-tabang.
07:02So kapag nawala yun,
07:04wala na yung kasaysayan niya,
07:05wala na rin yung lasa niya,
07:06hindi na matitikman
07:07ng susunod na henerasyon.
07:08Okay.
07:09Ninugutong tayo nito.
07:10Maka ko silikuran ako
07:11sa salitasyon.
07:13You have your discovery
07:14about the Philippine cinnamon.
07:16Oh, yeah.
07:16That's one of my research.
07:17What makes other these cinnamons
07:18na alam natin
07:19mga Pilipino,
07:20which is very foreign
07:21na tingin sa atin,
07:23versus doon
07:23sa iyong Philippine cinnamon?
07:25Well,
07:25one is the diversity
07:26na meron tayo.
07:28Around, I think,
07:2821 species of cinnamon
07:30ang meron sa Pilipinas.
07:31Hindi natin alam,
07:32maraming hindi may alam yan,
07:33na document yan,
07:35even before
07:36the Spanish colonization.
07:38So,
07:40iba't iba.
07:40Ginagamit siya sa Pilipinas,
07:41actually.
07:42Hindi siya foreign.
07:43Like,
07:44for example,
07:44in Bicol region,
07:45nilalagay siya sa Tinukto.
07:46Parang,
07:47hindi siya na may
07:49ginataan.
07:50Then,
07:50even in Mindanao,
07:52nilalagay siya sa Rendang.
07:54So,
07:54iba't ibang local name.
07:55So,
07:56ang difference niya,
07:56iba-iba rin yung lasa niya,
07:57kasi hindi lang siya
07:58iisang species eh.
07:59Merong minty,
08:01merong parang peppery,
08:03at merong warm and sweet,
08:04na parang medyo may
08:05pagka-Cylon cinnamon.
08:07Na parang,
08:07I'm tasting it.
08:08So,
08:09pwede rin,
08:09di ba,
08:10sa pastry din yan?
08:10Yes,
08:11yes.
08:12Cinnamon roll,
08:13di ba?
08:13Kule,
08:13kuuos.
08:14Well,
08:14siguro,
08:15message mo na lang
08:16sa ating mga carspea
08:16and those who would like
08:17to follow your content.
08:18Okay.
08:19Saan ka pwede i-follow?
08:20Sa localpedia,
08:21PH,
08:22on Instagram
08:23and in Facebook pa rin,
08:25localpedia dyan.
08:26And John Sherwin Felix.
08:27Ayan.
08:28Dapat maano to,
08:30mag-gesta sa sarap pinoy
08:31at magluto ka ng mga
08:32kaibang ingredients.
08:33Lalo na ngayon na ay August
08:35at dahil ay buwan ng wika,
08:37buwan ng kasaysayan,
08:38talagang matapok natin yan.
08:40With that,
08:40thank you so much
08:41for sharing your advocacy.
08:42Talaga namang nakaka-inspiring
08:44yung mga kwento.
08:44Dapat ito kasama sa putrip.
08:46Tama-tama.
08:46Dapat yan.
08:48Thank you so much,
08:49John Sherwin Felix.
08:50Yes, po.
Comments