00:00Sa panahon ngayon mga ka-RSP, halos lahat na na-informasyon ay nasa ilang click na lamang.
00:05Dahil sa rapid growth ng internet at digital technology,
00:10mas madali na makipag-usap o makakuha na informasyon saan man o kainan man.
00:15Pero kasabay ng bilis sa pagkalat na informasyon,
00:18ay ang responsibilidad sa tamang paggamit nito.
00:21At hihimayin yan dito sa MIL 101.
00:32Hindi na lamang basatsul ang internet.
00:35Bahagi na ito ng ating araw-araw na buhay.
00:37Mula sa pag-aaral, trabaho, hanggang sa pakipag-ugnayan sa iba.
00:42Pero sa bawat posts, comments o click natin, may nabubuo tayong digital footprint.
00:48Sa madaling salita, ang mga informasyong iniwan natin online,
00:52ang bumubuo sa ating virtual self.
00:54Kaya naman, mas kininan natin kung ano nga ba ito.
00:57Ang virtual self, ang koleksyon ng mga digital record na nabubuo
01:01habang gumagamit tayo ng internet.
01:03Sa pagdipas ng panahon, ang mga ito ang buubuo ng ating digital identity.
01:08Kaya maalagang mag-isip muna bago mag-post o mag-share
01:11dahil maaring manatili ang mga ito ng mas matagal kesa sa inaasahan natin.
01:16Ngayong alam na natin ang halaga ng ating digital presence,
01:20alamin naman natin ang ilan sa mga panganib
01:22sa hindi-responsabling paggamit ng technology.
01:25Una, cyberbullying.
01:27Ito ay ang pananakot o paningira sa kapwa
01:30gamit ng mga digital platform tulad ng social media.
01:33Madaling ma-share ang mga panirang message online.
01:36Pero tandaan, ang mga salitang binibitawa natin sa internet
01:39ay maaring magdulot ng matinding epekto
01:41sa mental at emotional well-being ng isang tao.
01:45Pangalawa, copyright infringement.
01:48Ito ay ang paggamit, pagkopya o pagbubahagi ng isang likha
01:51nang walang pahintulot ng orihinal na may akda.
01:54Hindi dahil nasa internet ay isang larawan, video o music
01:57ay pwede na agad itong kopyahin o gamitin
02:00nang walang pahintulot.
02:02Ang mga content creator ay may karapatan sa kanilang mga pag-aari
02:05kaya maalagang humingi ng permission kung kailangan.
02:08Pangatlo, computer or internet addiction.
02:12Ito ay ang labis at hindi na kontroladong paggamit
02:14ng computer, cellphone o internet
02:16na maaring maka-apekto sa ating kalusugan,
02:19relasyon at productivity.
02:21Hindi man natin may iwasan ang paggamit ng internet,
02:25pwede naman natin itong gamitin ng responsable.
02:29Narito ang ilang simple pero maalagang tips.
02:31Una rito, think before you click.
02:34Klishes it may sound.
02:35Siguro duwing totoo, mapagkakatiwalaan
02:37at angkop ang impormasyong ibabahagi.
02:40Huwag agad maniwala o mag-share ng mga posts
02:43na hindi pa na-verify.
02:45Pangalawa, igalang ang privacy ng iba.
02:48Huwag mag-post ng larawan, video o personal information
02:51nang walang pahintulot.
02:53Tandaan, ang privacy ay karapatan ng bawat isa.
02:58Pangatlo, laging mag-cite ng sources
03:00gamit ng gumagamit o kapag gumagamit ng content ng iba.
03:03Hindi lang ito paggalang sa original creator,
03:06kundi isa rin itong paraan upang mapanatili
03:09ang credibility ng impormasyong iyong binabahagi.
03:13Pangapat, we have to be a responsible digital citizen.
03:16Gumamit ng magalang na pananalita.
03:19Iwasan ang pagpapakalat ng hate, speech at misinformation.
03:23Laging maging mapanuri sa mga nakikita online.
03:26At higit sa lahat, gamitin ang technology
03:29ng may paggalang, responsibilidad at integrity.
03:34Tandaan, ang pagiging responsabling digital citizen
03:37ay hindi na susukat sa bilis ng pag-post o pag-share.
03:42Mas malaga ang pagiging maingat at mapanuri
03:45sa bawat impormasyong iyong ginagamit at ibinabahagi.
03:49Dahil sa digital world,
03:51ang responsabling paggamit ng media
03:53ay responsibilidad ng bawat isa.
03:56At para si Bapang Media and Information-related topics,
04:00huwag palampasin ang mga susunod dating talakayan
04:02dito lang sa MIL 101.
Comments